25 Mayıs tarihinde kilisenin doğum gününü kutladık. Hristiyan alemi için önemli bir gündür. Paskalyadan 50 gün sonra kutlanır. Geçmiş yüzyılların inanç ve düşünce dünyasını anlamadan, modern dünyanın kültürel kodlarını çözmek mümkün değildir. Pentekost(Kilisenin doğum günü) ile temelleri atılan ve evlerde gizlice toplanan ilk Hristiyan cemaatleri, zamanla Roma İmparatorluğu’nun çehresini değiştirecek devasa bir yapıya dönüştü. Ancak bu büyüme, beraberinde ciddi fikir ayrılıklarını ve teolojik tartışmaları da getirdi. İşte tam bu noktada, Hristiyanlık tarihinin en büyük kurumsal adımı atıldı:

İznik Konsili.

Takvimler MS 325 yılının Mayıs ayını gösterdiğinde, İmparator Konstantin’in çağrısıyla dünyanın dört bir yanından gelen piskoposlar bugün Bursa sınırları içinde kalan İznik’te (Nicaea) toplandı. Bu toplantı, sıradan bir dini buluşma olmanın çok ötesindeydi. O güne kadar dağınık, yerel ve çoğunlukla baskı altında var olmaya çalışan kiliseler, tarihte ilk kez imparatorluk koruması altında tek bir çatı altında bir araya geliyordu.
İznik Konsili ve İnanç Birliği
Konsilin temel amacı, özellikle İskenderiyeli bir din adamı olan Arius’un “İsa’nın Tanrı ile aynı özden olmadığı” yönündeki görüşlerinin yarattığı teolojik bölünmeye son vermekti. Haftalar süren tartışmaların ardından piskoposlar, Hristiyanlığın temel amentüsü olan İznik İnanç Bildirgesi’ni kabul ettiler.
Bu bildirgeyle birlikte:
• Hristiyanlığın temel dogmaları ve inanç esasları resmi olarak kayıt altına alındı.
• Dağınık haldeki yerel kiliseler, ortak bir öğreti etrafında birleşerek kurumsal bir kimlik kazandı.
• Paskalya gibi kutsal günlerin takvimi standardize edilerek tüm dünyadaki kiliseler için bağlayıcı hale getirildi.
Evlerden İmparatorluk Kurumuna: İlk Kilise Yaşamı
İznik’teki bu büyük kurumsallaşmadan önce, ilk Hristiyan topluluklarının yaşam tarzı oldukça yalın ve dayanışma odaklıydı. MS 1. ve 2. yüzyıllarda, Roma baskısı nedeniyle ibadetler gösterişli binalarda değil, “ev kiliseleri” (house churches) adı verilen gizli meskenlerde yapılıyordu.
Bu ilk dönem topluluklarının en belirgin özelliği, toplumsal sınıf farkı gözetmeksizin kölelerin, soyluların, kadınların ve erkeklerin aynı masa etrafında bir araya gelmesiydi. Paylaşılan ortak yemekler, yoksullara yardım fonları ve sözlü geleneğin aktarılması, kilisenin bir binadan ziyade “bir kardeşlik bağı” olarak algılanmasını sağlıyordu. İznik Konsili ile birlikte bu sivil ve yerel yapı yerini; hiyerarşisi, yasaları ve dogmaları olan küresel ve politik bir kuruma bıraktı.
Bugün 25 Mayıs takviminde simgelenen o kadim gelenek, köklerini işte bu iki farklı dönemden alır: Bir yanı Kudüs’ün evlerinde paylaşılan yalın bir ekmeğe, diğer yanı ise İznik’in salonlarında şekillenen evrensel bir hukuk ve inanç sistemine dayanır.

Anadolu’daki yedi kilise (Efes, İzmir, Bergama, Tiyatira, Sardes, Filadelfiya, Laodikeia) Hristiyanlığın erken yayılımında kilit rol oynamış, Pavlus’un mektupları ise bu toplulukların inanç yapısını şekillendirmiştir. İznik Konsili ile kurumsal bir yapıya bürünen Hristiyanlık, öncesinde bu yedi merkezle Pavlus’un Mektupları sayesinde teolojik temellerini atmıştır.

Pavlus’un mektuplarından bir örnek:

Efesliler 4:1-6 bölümlerinde yer alan mektup metninin tamamı tam olarak şöyledir [2, 3]:
“Bu nedenle, Rab’bin yolunda tutuklu olan ben, aldığınız çağrıya yaraşır biçimde yaşamanızı rica ederim. Her bakımdan alçakgönüllü, yumuşak huylu, sabırlı olun. Birbirinize sevgiyle katlanın. Ruh’un birliğini esenlik bağıyla korumaya gayret edin. Çağrınızdan doğan tek bir umuda çağrıldığınız gibi, beden bir, Ruh bir, Rab bir, iman bir, vaftiz bir, her şeyden üstün, her şeyle ve her şeyde olan herkesin Tanrısı ve Babası birdir.”

Rüştü KAM