0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Bir milleti tanımak istiyorsanız yalnızca tarih kitaplarına bakmanız yetmez. O milletin masallarını, türkülerini, romanlarını ve filmlerini de izlemeniz gerekir. Çünkü sanat, toplumun aynasıdır. Türkiye’nin yaklaşık yarım asırlık toplumsal hafızasını anlamak isteyen bir araştırmacı için de en önemli duraklardan biri hiç şüphesiz Yeşilçam’dır. Yeşilçam yalnızca filmler çekilen bir sokak değil, aynı zamanda bu milletin sevinçlerini, acılarını, hayallerini ve değerlerini beyaz perdeye taşıyan büyük bir kültür okuluydu. Kusurları elbette vardı; ancak bütün kusurlarına rağmen bir toplumu ayakta tutan ahlâkî omurgayı korumaya çalışan bir anlayışa sahipti.

Adını İstanbul Beyoğlu’ndaki küçük bir sokaktan alan Yeşilçam, özellikle 1950’li yıllardan itibaren Türk sinemasının merkezi hâline geldi. 1960 ile 1975 yılları arasında ise altın çağını yaşadı. Yılda iki yüzü aşan film üretimiyle yalnızca Türkiye’nin değil, dünyanın en üretken sinema merkezlerinden biri oldu. İmkânlar bugünkü kadar gelişmiş değildi. Dijital teknoloji yoktu. Bilgisayar destekli efektler bilinmiyordu. Buna rağmen ortaya konulan filmler, milyonlarca insanın hafızasında unutulmaz izler bıraktı. Çünkü o filmlerin asıl gücü teknik donanımlarından değil, anlattıkları hikâyelerden ve temsil ettikleri değerlerden geliyordu.

Yeşilçam’ın kahramanları yalnızca oyuncu değildi; aynı zamanda toplumun ideal tipleriydi.

Cüneyt Arkın, mazlumun yanında duran cesur insanı temsil ediyordu. Kılıcını adalet için kuşanıyor, gücünü zayıfı ezmek için değil, onu korumak için kullanıyordu.

Serdar Gökhan tarih filmlerinde yalnızca bir alp ya da komutan değildi; devlet fikrini, sancağı ve vatan sevgisini temsil eden bir karakterdi.

Kadir İnanır’ın canlandırdığı delikanlılar sertti ama merhametsiz değildi; sevdasına sadık, mahallesine bağlı, annesine hürmet eden insanlardı.

Ahmet Mekin dürüstlüğün ve tevazunun sessiz yüzü olurken,

Münir Özkul çoğu zaman vicdanın sesi olarak karşımıza çıkıyordu.

Hulusi Kentmen ise otoriteyi bağırıp çağırarak değil, şefkat ve adaletle kuran baba figürünün sembolüydü. Bugün bu oyuncuların isimleri anıldığında akla yalnızca sinema değil, aynı zamanda karakter gelmesinin sebebi de budur.

Yeşilçam’ın kadınları da en az erkek kahramanları kadar bu milletin gönlünde yer edindi. Adile Naşit denildiğinde akla yalnızca gülen bir yüz değil, bütün çocukları kendi evladı gibi kucaklayan şefkatli bir anne gelir. Fatma Girik, güçlü duruşuyla Anadolu kadınının fedakârlığını ve mücadele ruhunu temsil etti. Türkan Şoray, iffet, sadakat ve vakarın sembolü hâline geldi; canlandırdığı karakterlerde sevgi, çıkarın değil gönlün meselesiydi. Hülya Koçyiğit aileyi, mahremiyeti ve geleneksel değerleri; Filiz Akın ise zarafeti, nezaketi ve ölçülü modernliği beyaz perdeye taşıdı. Bu kadınlar sadece film çevirmediler; anne olmanın, eş olmanın, sevgili olmanın ve gerektiğinde evin yükünü omuzlayan cefakâr Anadolu kadınının nasıl olması gerektiğine dair hafızalarda derin izler bıraktılar. Onların canlandırdığı karakterlerde güzellik, bedenin teşhirinde değil; edepte, sadakatte, fedakârlıkta ve vakarda aranıyordu. Belki de bu yüzden Yeşilçam’ın kadınları unutulmadı; çünkü onlar yalnızca bir rolü değil, bir medeniyetin kadın anlayışını temsil ediyorlardı.

Yeşilçam’da erkek kahraman olmanın bir ahlâkı vardı; kadın olmanın da bir asaleti vardı. Erkek cesaretiyle, kadın ise iffeti, merhameti ve vakarıyla hatırlanıyordu. Seyirci, oyuncuların yüzünü değil, temsil ettikleri karakteri seviyordu. İşte bugün en çok özlediğimiz şey de belki budur.

Yeşilçam’ın en dikkat çekici yönlerinden biri, iyiliği ve kötülüğü birbirine karıştırmamasıdır. Elbette hayatın içinde hırsız da vardı, zalim de vardı, düzenbaz da… Ancak senaryoların sonunda kötülük ödüllendirilmezdi. İyilik, doğruluk ve fedakârlık sonunda mutlaka karşılığını bulurdu. Anne kutsaldı. Baba aileyi ayakta tutan direkti. Komşuluk önemliydi. Bayrak, vatan ve şehitlik yalnızca slogan olarak kullanılmaz, hikâyelerin doğal bir parçası hâline gelirdi. İnsanlar birbirlerinin kapısını çalabiliyor, mahallenin yaşlısına saygı gösterebiliyor, yetimin başını okşayabiliyordu. Sinema, hayatı şekillendiren görünmez bir öğretmen gibiydi.

Yeşilçam’ın tarih filmleri de ayrı bir dünyanın kapısını aralıyordu. Battal Gazi, Malkoçoğlu, Kara Murat gibi kahramanlar tarihî gerçeklik bakımından zaman zaman eleştirilebilir. Ancak bu filmler, milyonlarca çocuğun tarih merakını uyandırdı. Malazgirt’i, İstanbul’un fethini, Osmanlı’yı ve ecdadı sevdirdi. Tarihin bütün ayrıntılarını öğretmiyordu belki ama tarihle duygusal bir bağ kurulmasına vesile oluyordu. Aynı şekilde savaş filmleri de yalnızca cephe sahneleri göstermiyordu; fedakârlığın, kardeşliğin ve vatan uğruna verilen mücadelenin değerini anlatıyordu.

Yeşilçam’ın aşk anlayışı da bugünkünden oldukça farklıydı. Sevgi vardı ama teşhir yoktu. Hasret vardı ama bayağılık yoktu. Bir mendil, bir bakış, bir mektup bazen saatler süren diyaloglardan daha anlamlı olabiliyordu. Seven insanlar birbirlerine kavuşabilmek için mücadele ediyor, sabrediyor, fedakârlık yapıyordu. Duygular beden üzerinden değil, gönül üzerinden anlatılıyordu. Bu nedenle o filmler yıllar geçse de eskimedi; çünkü insan ruhuna hitap ediyordu.

Eski Yeşilçam filmlerini dikkatle izleyenler bir ayrıntıyı hemen fark eder. Tam kavga başlayacakken, tam biri büyük bir hata yapacakken uzaktan yükselen bir ezan sesi duyulur. Kimi zaman bu yalnızca çekim yapılan mahallenin doğal sesi, kimi zaman ise yönetmenin bilinçli bir tercihi olurdu. Ancak hangi sebeple kullanılmış olursa olsun, ezan sesi o filmlerde vicdanı hatırlatan bir fon olarak yer alırdı. Seyirciye açıkça vaaz verilmezdi; fakat hayatın içinde dinin, mahallenin ve maneviyatın doğal bir yeri olduğu hissettirilirdi.

Yeşilçam’ın çözülmesi ise bir anda olmadı. 1970’li yılların ikinci yarısından itibaren televizyonun yaygınlaşması, ekonomik krizler ve sinema salonlarının seyirci kaybetmesi yapımcıları kolay kazanç arayışına yöneltti. Nitelikli senaryoların yerini giderek ucuz güldürüler ve erotik filmler almaya başladı. Böylece Yeşilçam, kendi içindeki değer dünyasını yavaş yavaş tüketti. 1980’lerden sonra ise eski üretim modeli büyük ölçüde sona erdi ve Türk sineması yeni bir döneme girdi.

Bugün teknik bakımdan çok daha güçlü filmler ve diziler çekiliyor. Kameralar daha kaliteli, görüntüler daha etkileyici, müzikler daha profesyonel. Ancak bütün bu teknik ilerlemeye rağmen insanı düşündüren temel soru hâlâ cevabını bekliyor: Ekranlar bize nasıl bir insan modeli sunuyor? Son yıllarda birçok yapımda ihanet, şiddet, mafya düzeni, güç tutkusu, gösterişli hayatlar ve aile içi çatışmalar sıradanlaştırılıyor. Elbette istisnalar vardır ve bütün dizileri aynı kefeye koymak doğru değildir. Ancak genel tabloya bakıldığında örf, gelenek, mahalle kültürü, aile büyükleri ve toplumu bir arada tutan değerler eskiye göre çok daha geri planda kalmıştır.

Belki de bugün kaybettiğimiz şey yalnızca Yeşilçam değildir. Kaybettiğimiz, iyiliğin alkışlandığı, kötülüğün mahkûm edildiği ortak hikâyelerimizdir. Bugün daha kaliteli kameralara sahibiz; fakat çocuklarımızın örnek alacağı Hulusi Kentmenler, Münir Özkullar, Ahmet Mekinler, Cüneyt Arkınlar, kadir İnanırlar ve Serdar Gökhanlar yetiştirebiliyor muyuz? Fatma Girikler, Türkan Şoraylar, Hülya Koçyiğitler, Filiz Akınlar yetiştirebiliyor muyuz? Asıl üzerinde durulması gereken soru budur. Çünkü bir milleti ayakta tutan yalnızca teknoloji değildir; o teknolojinin anlattığı hikâyeler ve o hikâyelerin inşa ettiği karakterlerdir. Yeşilçam’ın bize bıraktığı en büyük miras da tam olarak budur.

Rüştü KAM