.   Bir ülkenin çöküşü her zaman gürültüyle başlamaz. Ekonomi, hukuk ya da kurumsal yapılar bir ülkenin donanımı gibidir. Bozulursa tamir edilir, parası verilir, yenisi alınır.

.   Ama “eğitim” başka bir şeydir. Çünkü eğitim, insanın içindeki zamanı biçimlendirir. 

.   Ancak eğitim bir “toplumun yazılımıdır” insan kalitesini, ahlakını, vizyonunu ve birbirine olan güvenini inşa eder.

Eğitimin çöküşünün neden “sessiz ve en tehlikeli çöküş” olduğunu özetlemek gerekirse:

a-Zaman Gecikmesi: Eğitimdeki bir bozulma ertesi gün enflasyon gibi kendini göstermez. Zarar sessizce büyür ve ancak 15-20 yıl sonra, o sistemde yetişen kuşaklar ülkenin hakimi, doktoru, öğretmeni, mühendisi ve siyasetçisi olduğunda görünür hale gelir.

b-Geri Döndürülemezlik: Kaybolan bir kuşağı geri getiremeyiz. Bir fabrikayı iki yılda kurabilirsiniz ama nitelikli bir bilim insanını veya dürüst bir bürokratı yetiştirmek yarım yüzyıl sürer.

c-Zihniyet Parçalanması: Eğitim “içindeki zamanı biçimlendirir”. Doğruyu yanlıştan ayırt edemeyen, sorgulamayan ve liyakate inanmayan bir kuşak, en iyi anayasayı bile bir “kağıt parçasına” dönüştürebilir.

.  Ekonomi bozulur, yeniden toparlanabilir. Para yeniden kazanılır… Sistem çöker, hukuk yara alır, irade varsa onarılabilir.

Ama eğitim başka bir şeydir. Çünkü eğitim, insanın içindeki zamanı biçimlendirir. 

“Eğitim, insanın içindeki zamanı biçimlendirir” ifadesi üzerinde günlerce düşünülebilecek kadar derin… Çünkü insan, sadece bugünü yaşayan bir canlı değildir; geçmişin hafızasını taşır ve geleceğin hayalini kurar.

Eğitim, o geçmiş ile gelecek arasındaki köprüyü, yani insanın “zaman algısını” kurar. Öğretim ve eğitim tüm alanlarıyla birlikte çok boyutludur ve hem bireyleri, hem de ülkeyi, toplumu doğrudan etkiler.

.  EĞİTİM ÇÖKTÜĞÜNDE TOPLUMA NE OLUR?

a-Gelecek İnancı Kaybolur: Nitelikli bir eğitim alamayan gençlik, geleceğini kendi ülkesinde değil, başka yerlerde ya da “şans oyunlarında” aramaya başlar. İnsanın içindeki zaman “yarınsızlaşır”.

b-Hafıza Silinir: Doğru bir tarih, felsefe ve kültür bilinci verilmediğinde, toplum “ülkesinin, geçmişin derslerinden” kopar. Aynı hataları döngüsel olarak yeniden yaşar.

c-Liyakat ve Adalet Duygusu Çürür: Eğitimin niteliğini yitirdiği bir yerde, emeğin yerini “torpil ve kurnazlık” alır. Bu da “toplumsal ahlakı” içeriden çürütür.

.    Ekonomik krizler can yakar, sokakları hareketlendirir, manşetleri süsler. Herkes bu durumun farkındadır. Ama eğitimdeki çöküş, bir ülkenin üzerine çöken sis gibidir; görüş mesafesi yavaş yavaş azalır, kimse tam olarak ne zaman kaybolduğunu “anlayamaz”.

Bir toplumun bu “sessiz çöküşü” fark edip uyanması için “kırılma noktası” ne zaman ve nasıl gerçekleşir?

.  Bir çocuğun öğrenme merakını, bir gencin düşünme biçimini, bir toplumun hakikatle kurduğu bağı biçimlendirir.

Yanlış verilen eğitim yalnızca bugünü bozmaz; “yarının aklını” da sakatlar.

Eğitimin yalnızca bireysel bir süreç olmadığını, aslında ortak toplumsal aklın (kolektif zekanın) genetik kodlaması olduğunu çok iyi kavramalıyız.

“Yarının aklını sakatlamak”, bir toplumun başına gelebilecek en büyük trajedidir. Çünkü bu sakatlık fiziksel değildir; görünmez, bu yüzden de saptanması ve tedavi edilmesi çok zordur.

.   YANLIŞ EĞİTİMİN SAKATLADIĞI ÜÇ TEMEL:

1. Merakın Katledilmesi (Çocukluk)

Çocuk doğası gereği bir “bilim insanı gibi” doğar; soru sorar, kurcalar, anlamaya çalışır.

Yanlış ve ezberci bir eğitim sistemi, çocuğa “soru sormayı” değil, “verilen cevapları ezberlemeyi” öğretir.

Merakı ölen bir çocuk, büyüdüğünde biat eden, “dogmaları sorgulamayan” bir yetişkine dönüşür.

2. Düşünme Biçiminin Eğrilmesi (Gençlik)

Gençlik, “mantık ve muhakemenin” yerine oturduğu dönemdir. Eğer eğitim gence ne düşüneceğini söyler, ama nasıl düşüneceğini (eleştirel düşünmeyi, veri analiz etmeyi, safsataları ayırt etmeyi) öğretmezse, o “gencin zihni” “manipülasyona açık” hale gelir. Kendi fikri olmayan, sadece sloganlarla konuşan bir kuşak türer.

3. Hakikat Bağının Kopması (Toplum)

En tehlikeli aşama budur. Eğitimsizlik veya yanlış eğitim, toplumun “gerçek” ile olan ilişkisini bozar.

Bilimsel veriler, istatistikler ve rasyonel gerçekler yerini “hurafelere, komplo teorilerine” ve “bize öyle dendi” kolaycılığına bırakır.

.   Gerçekçilik bağını koparan bir toplum, kendi “uçurumuna doğru” alkışlarla yürür.

Bir ülkenin fabrikaları yıkılsa yenisi inşa edilir. Ancak “düşünme fabrikası” olan “zihinler” bir kez sakatlandı mı, o ülkede doğru kararlar verecek, ekonomiyi düzeltecek, hukuku inşa edecek “mekanizma kökten yok” olmuş demektir.

Aslında bir ülkenin savunma hattının sınırlardan değil, “sınıflardan” başladığını çok net bir şekilde dile anlamalıyız.

.  Asıl sorun, düşünmeyi öğretemeyen bir düzenin insanı sadece yarışmaya, ezberlemeye ve hayatta kalmaya zorlamasıdır.

Oysa “eğitim insanı özgürleştirmelidir”. Soru sormayı, itiraz etmeyi, bağ kurmayı, üretmeyi, yanılmayı ve yeniden denemeyi öğretmelidir.

Bugün Türkiye’nin en derin yarası bütçe açığı değil, “bilinç” açığıdır.

.   Bu teşhis, Türkiye’nin yapısal krizlerinin kökenine inen, neşteri tam doğru yere vuran bir saptama…

Parasal açıklar borçlanarak ya da kemer sıkarak bir şekilde kapatılır ama bilinç açığı, kuşaklar boyu ödenen bir borç sarmalı yaratır.

“Yarışma, ezberleme ve yaşamda kalma” üçgeni, aslında bir eğitim sistemi değil, “modern” bir gladyatör arenasıdır. Bu arena insanın içindeki insanı öldürür; geriye sadece yaşamda kalmaya çalışan, bencil ve kaygılı bireyler bırakır.

Bizim “idealize ettiğimiz” ve “olması gereken” eğitim ile var olan “kısır döngü” arasındaki farkı tam olarak şöyle koyabiliriz:

A- Mevcut Düzenin Dayattığı

-Ezberleme: Hazır şablonları kabul etme.

-Yarışma: Arkadaşını basamak olarak görme.

-Hata Korkusu: Yanılırsan elenirsin baskısı.

-Yaşamda Kalma: Sadece günü kurtarma kaygısı.

B-Özgürleştiren Eğitimin Sunması Gereken

-Soru Sorma: “Bu neden böyle?” diye pürüz çıkarabilme.

-Bağ Kurma: Empati yapma ve kolektif üretebilme.

-Yanılma ve Yeniden Deneme: Hataları öğrenme basamağı yapma.

-Özgürleşme: Potansiyelini keşfetme ve var olma.

.     Bir ülkenin çöküşü nasıl sessizce, zihinlerin sakatlanmasıyla başlıyorsa; ayağa kalkışı da o kadar sessizce, bir odada tek başına kitap okuyan, düşünen ve “Ben ne yapabilirim?” diyen bir insanın bilinciyle başlar.

.    Karanlıktan şikayet etmek yerine, kendi mumumuzu yakmak ve o ışığı yanımızdakine devretmek…

.    Gerçek yurtseverlik, bu zihinsel nöbeti hiç terk etmemektir.

Öğretmen GÖNEN ÇIBIKCI