Bir toplum, bir ülke için en önemli olan ve asla vaz geçilmeyecek olan nedir? Ekonomik varlık mı, doğa mı, insanların akıllı ve zeki olması mı ya da her konuda “adaletli ve eşitlik” üzerine bir yönetim mi?

Bir toplumun ya da ülkenin varlığını sürdürebilmesi ve gerçekten “insanca” yaşanabilir bir düzen kurabilmesi için saydığınız unsurların hepsi şüphesiz çok değerlidir.

Ancak o “asla vazgeçilemeyecek olan en önemli temel” üzerine düşündüğümüzde, karşımıza bir hiyerarşi çıkar.

Bu unsurları bir binanın parçalarına benzetirsek, her birinin yeri ve önemi farklıdır.

Doğa, her şeyin fiziksel olarak var olabilmesi için ilk ve en temel şarttır.

Temiz suyun, solunacak havanın, ekip biçilecek toprağın olmadığı bir yerde ne insandan, ne ekonomiden ne de yönetimden söz edilebilir.

Doğa, yaşamın biyolojik zeminidir. Ancak doğa tek başına bir “toplum düzeni” ya da “uygarlık” kurmaz; o, üzerinde yaşayacağımız evi ve hammaddeleri sağlayan bir temeldir.

İnsanların akıllı ve zeki olması, o toplumun potansiyel gücüdür.

Bilimi üreten, doğayı koruyan ya da dönüştüren, ekonomik değer yaratan şey insan aklıdır.

Zeka ve akıl, tek başına ahlaki bir pusulaya sahip değildir. Doğru bir zeminle buluşmadığında, yüksek bir zeka “bencilce çıkarlara”, “algı mühendisliğine”, “zihin yönetimine” ya da “gücün kötüye” kullanılmasına da hizmet edebilir.

Zeka bir motor gücüdür, ama arabanın “hangi yöne” gideceğini tek başına belirleyemez. Kimlerin yöneteceği çok önemlidir.

Ekonomik refah, bir toplumun “yaşam kalitesini” artıran, onu dış dünyaya karşı güçlü kılan önemli bir araçtır. Ancak ekonomi bir amaç değil, bir sonuçtur. “Doğru” işletilen bir aklın ve “adil bir sistemin” ürettiği bir çıktıdır.

.   “Adaletin” ve “liyakatin” olmadığı bir yerde “ekonomik varlık” yalnızca belirli bir “azınlığın” elinde toplanır ve bu da toplumu içten içe çürüten bir “sosyal şiddete” ve “huzursuzluğa” yol açar.

Tüm bu unsurları bir arada tutan, onları anlamlı ve sürdürülebilir kılan, “asla vazgeçilemeyecek” olan en yaşamsal harç, her konuda “adaletli ve eşitlikçi” bir yönetimdir. Kurucu ve koruyucu sağlam, güvenilir bir çatı herkes için gereklidir.

.   Adalet, yalnızca mahkeme salonlarında gerçekleşen hukuki bir terim değildir; toplumsal yaşamın, devlet yönetiminin ve insan ilişkilerinin “omurgasıdır”. En önemlisidir…

.  Adil bir yönetimde “liyakat” esastır. Akıllı, zeki ve emek veren insanlar “hak ettikleri” konumlara gelirler. Adaletin olmadığı yerde ise akıl ve zeka körelir, toplumun yetiştirdiği beyinler göç eder ya da sessizliğe gömülür.

Doğanın talan edilmesini, kaynakların bencilce tüketilmesini engelleyecek tek şey, “kamusal yararı” ve gelecek kuşakların hakkını gözeten “adil bir düzen ve yasalardır”.

Güvenin, hukukun üstünlüğünün ve fırsat eşitliğinin olduğu bir iklimde ekonomi kendiliğinden büyür ve en önemlisi bu zenginlik toplumun geneline hakça dağılır.

Doğa bize yaşamı verir, akıl onu şekillendirir, ekonomi onu kolaylaştırır.

.   Ancak adalet, tüm bunların insan onuruna yakışır bir şekilde, barış ve huzur içinde bir arada var olmasını sağlar. Adaletin yok olduğu bir toplumda ne doğa korunabilir, ne akıl değer görür, ne de ekonomik zenginlik huzur getirir.

.  Antik çağ filozoflarından bugüne uzanan o kadim tespit bu yüzden hep geçerlidir: “Adalet mülkün (devletin/düzenin) temelidir.”

.   İktidarı elinde tutanlar ve ülkedeki yargı eğer “adalet” sağlayamazsa siyasi partilerin var olması ne işe yarar?

Bir ülkede iktidar ve yargı mekanizması adaleti sağlama işlevini yitirmişse, sistem ciddi bir meşruiyet krizi içine düşmüş demektir.

Bu durum, ilk bakışta “Madem adalet yok, o zaman siyasi partiler ne işe yarıyor, hepsi sadece birer figüran mı?” sorusunu çok haklı bir şekilde akla getirir.

Ancak siyasi partilerin varlığı, tam da adaletin ve hukukun ortadan kalktığı ya da zedelendiği bu dönemlerde, “sistemin tamamen çökmesini engelleyen” ve geleceğe dair “dönüşüm umudunu diri tutan” kritik birer sigorta kutusudur.

İktidar ve yargı adaleti sağlayamadığında siyasi partilerin “varlık gerekçelerini” ve “ne işe yaradıklarını” şu temel roller üzerinden görebiliriz:

1. Meşru ve Barışçıl Mücadele Kanalları Oluşturmak

2. Kamusal Farkındalık ve Hafıza Yaratmak (Denetleme)

3. “Alternatif Düzen” ve Restorasyon Programı Sunmak

4. Uluslararası ve Kurumsal Temsiliyet

.    Eğer siyasi partiler olmasaydı, toplumda adaletsizliğe karşı biriken öfke ve huzursuzluk, kendini ifade edecek yasal bir mecra bulamazdı. Siyasi partiler; “toplumsal tepkiyi, eleştirileri ve değişim talebini” organize ederek şiddetsiz, meşru ve sandık odaklı bir zeminde tutar.

Adaletsizliğe karşı “toplumsal patlamaları engelleyen” yegane barışçıl supap onlardır.

.   Partiler, ellerindeki kürsü gücü, meclis önergeleri, raporlar ve medya araçları sayesinde, “adaletsiz uygulamaları” gün yüzüne çıkarır.

Yargının sustuğu yerde, adaletsizliğin kaydını tutarlar ve toplumsal belleğin silinmesini engellerler.

İktidarın her yaptığı uygulamanın “görünmez” ve “tartışılamaz” olmasının önüne geçen en önemli kurumsal yapılardır.

Siyasi partiler sadece bugünü eleştirmek için değil, “yarını inşa etmek” için vardır.

.   Adaletin kaybolduğu bir dönemde muhalif partiler; hukukun üstünlüğünün nasıl yeniden tesis edileceğine, yargı bağımsızlığının nasıl sağlanacağına ve liyakat sisteminin nasıl geri getirileceğine dair yeniden onarım programları hazırlar. Topluma, “Bu adaletsiz düzen kader değil, alternatifi var” vizyonunu sunarlar.

Bir ülkede yargı “bağımsızlığını yitirse” bile, o ülkedeki çoğulcu siyasi parti yapısı, dış dünyaya ülkenin tamamen tek bir fikirden ya da yapıdan ibaret olmadığını gösterir.

Siyasi partiler aracılığıyla toplumun farklı kesimleri “ulusal ve uluslararası” düzeyde seslerini duyurmaya devam eder.

.   Bir riziko olarak “sistem içi figüranlık” tehlikesi: Madalyonun diğer yüzünü de görmek gerekir.

Eğer siyasi partiler (özellikle muhalefet partileri) adaletsizliğe karşı güçlü bir duruş sergileyemez, toplumsal talepleri organize edemez ve yalnızca var olan meclisteki koltuk düzenini korumaya odaklanırlarsa, halkın gözünde “işlevlerini yitirirler.

Bir ülkede adalet mekanizması çökmüşken siyasi partiler etkili bir direnç ve çözüm üretemiyorsa, adeta adaletsiz bir sistemin “demokrasi makyajı” haline gelme rizikosunu taşırlar. Toplumun partilere olan güveninin sarsılması, kurumsal siyasete olan inancı bitirir.

.   İktidar ve yargı adaleti sağlayamadığında, siyasi partiler “umudun ve potansiyel değişimin kurumsal kalesi” olarak yaşamsal bir öneme sahiptir.

Onların varlığı, adaletsizliğin kalıcı bir rejim haline gelmesini zorlaştıran ve ilk demokratik fırsatta (seçimde) sistemin yeniden “hukuksal ayarlarına” dönmesini sağlayacak olan köprüdür.

Partiler işlevini tam yapamadığında bile, onların varlıkları “hiç olmamasından” her zaman daha iyidir; çünkü alternatifi tamamen kuralsız bir güç çatışmasıdır.

Adaletin ve yargı bağımsızlığının “en önemli değerler” olduğunu bilen, kavrayan ve bu uğurda mücadele veren “bilinçli yurttaşlarımız” olmalıdır.

Öğretmen GÖNEN ÇIBIKCI